Limitar a liberdade de expresión?

Bletxu Valeiras

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on google
Google+
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on telegram
Telegram
Share on email
Email
Share on facebook
Share on twitter
Share on google
Share on whatsapp
Share on telegram
Share on email

“Cando me falan de España sempre teño unha disputa,
Pois se España é miña nai, eu son un fillo de puta.”

Esta estrofa cantada por Suso Vaamonde en Pontevedra custoulle no ano 1980 catro anos de exilio e algo máis dun mes de cadea (até a chegada dun indulto do goberno de González), tras unha condena a seis anos por un delito de “inxurias á patria con publicidade”. A miña memoria, non sempre fiable, cóntame que foi este caso o que me ensinou o significado da palabra censura. Daquela xa se tiña secuestrado a revista Interviú por un artigo sobre os negocios da familia Rosón. Posteriormente viñeron moitos casos máis de ataques á liberdade de expresión no Estado español: clausura do xornal Egin e a revista Ardi Beltza, que posteriormente foron declaradas medidas ilegais; secuestro de revistas como El Jueves, por inxurias á coroa, ou do semanario El Cocodrilo, por algo similar, ou de Diario 16 por unha información sobre o xefe de seguridade de Fraga…

Aínda que aquela non era nin moito menos a situación ideal, vivimos nun momento de grave involución dende que no ano 2015 se aprobou a modificación do artigo 510 do código penal, redefinindo as condutas de incitación ao odio e incluíndo o uso das redes como causa de aumento das penas. Os delitos de incitación ao odio e o de inxurias fórxanse para ferir de morte a liberdade de expresión e provocar a autocensura na sociedade. Pero, sorprendentemente, este retroceso non é o único efecto que se está a causar. Non son poucas as veces que xente demócrata reclama a aplicación da lei contra o inimigo, caendo claramente na trampa creada polo estado.

No canto de gastar forzas en pedir que se actúe sobre o proceder dos demais, existen dúas razóns básicas para adicarnos a esixir a derrogación dos artigos do código penal que tratan de pecharnos as bocas.

1. Coherencia ideolóxica. A liberdade de expresión é un dos dereitos individuais (e colectivos) fundamentais para calquera sociedade. Polo tanto, debemos xulgar as ideas? Como decidimos o que é odio? Como se limita a expresión? A nivel xeral hai cuestións que nos poden parecer moi claras, como o xenocidio armenio. Pero resulta que negalo é delito en Francia, mentres en Turquía se persegue a quen o recoñece. O mesmo pasa a nivel individual. Moitas teorías falan de que o dereito de expresión desaparece cando este se utiliza para aldraxar ou ferir outra persoa ou colectivo. Seguramente teñamos moi claro o que nos resulta humillante a nós; mais, temos igual de claro o que é vexatorio para outras persoas? Onde colocamos o delito? Facer brincadeira sobre a morte de Carrero Blanco pode parecerlles lexítimo a algúns por referirse a un membro dun goberno ditatorial e para outros pode resultar ferinte por referirse a un atentado ou á morte dunha persoa. Entón, é delito ou é crítica?

2. Utilidade práctica. Como ben se pode observar na práctica, a existencia destas leis só afecta, salvo escasas excepcións, a persoas e colectivos transformadores e alternativos. Ilegalízase Causa Galiza pero permítese que exista a Fundación Francisco Franco. Condénanse rapeiros de La Insurgencia, porén non se actúa contra Jiménez Losantos. A consigna “Non son refuxiados, son invasores” non ten consecuencias policiais nin xudiciais, mentres si as ten berrar “A policía tortura e asasina” diante da Garda Civil de Arteixo. Impútase a Willy Toledo por mofarse da relixión católica, mais o Tribunal Constitucional non declara ilegal a concesión de medallas á Virxe. Atácase Carlos Santiago por ofender o Apóstolo, pero permítese que o Rei lle faga unha ofrenda anual no nome de toda a cidadanía para pedirlle traballo ou paz. Impídese a entrada con estreleiras a eventos deportivos; non obstante, permítense bandeiras do réxime franquistas. Ponse á disposición xudicial a mocidade disfrazada no entroido que imitou os monicreques da compañía Títeres desde abajo; no entanto, permítese a queima do meco en Xinzo coa cara de Puigdemont…

Seguramente teñamos moi claro o que nos resulta humillante a nós; mais, temos igual de claro o que é vexatorio para outras persoas? Onde colocamos o delito?

A loita dos demócratas non debería consistir en reclamarlle ao Estado que actúe contra aqueles que pensen distinto, por moito que eses pensamentos nos resulten noxentos e perigosos. Non debemos pedir que se actúe xudicialmente contra comentarios en internet de índole machista, homófoba, xenófoba… ou pedir a ilegalización de asociacións como a Fundación Francisco Franco, Hogar Social… ou solicitar a prohibición de circulación do autobús de Hazte Oír, mentres defendemos o dereito de Willy Toledo a mofarse dos sentimentos relixiosos doutra xente ou o de Cassandra Vera de facer chistes sobre vítimas de ETA. Porque o que para uns é humillante para outros é crítica. Estas contradicións que todos temos non son novas. Atemorizounos Fahrenheit 45 pero aplaudimos os ataques á Librería Europa. Somos nós quen debemos poñer límite á expresión dos demais? É a maioría quen debe decidir?

A loita dos demócratas debería consistir en reaccionar ante eses comentarios, esas asociacións, ou esas actuacións propagandísticas, cos nosos métodos. Sinalando e ridiculizando o machista, o homófobo, o xenófobo, desarmando cos nosos argumentos as asociacións de extrema dereita e contra-manifestándonos con imaxinación, ridiculizando as ostentacións propagandísticas de xente como a de Hazte Oír.

Defender a liberdade de expresión é recoñecer que este é un dereito universal. Por iso, e lembrando o Suso Vaamonde pero con algo de retranca…

“Liberdade de expresión? Sempre teño unha disputa,
Gusta sempre se é p’ra min, fode se outros a desfrutans” 

Bletxu Valeiras

Bletxu Valeiras

Ourense, 1971. Secretario de Esculca - Observatorio para a defensa dos dereitos e liberdades, e activista. Ex traballador de banca.

Deixe um comentário

Deixe um comentário