Filosofía ou bruxería?

Gonzalo Trasbach

Facebook
Twitter
Google+
WhatsApp
Telegram
Email

No ano 1968 veu a luz en Estados Unidos un libro que fascinou a xeracións enteiras de mozos e mozas: Las enseñanzas de Don Juan (Fondo de Cultura Económica), un volume mítico no que o seu autor, Carlos Castaneda (1925-1998 ), que o 23 de abril fará 21 anos do seu falecemento, relata a súa iniciación e aprendizaxe á bruxería, unha experiencia que foi acollida cun enorme entusiasmo pola mundo da contracultura e da psicodelía dos últimos anos sesenta e nos primeiros da década seguinte. O traballo non se puxo á venta nas librarías españolas ata 1974.

Para poder establecer algunha forma de relación entre filosofía e bruxería temos que lembrar primeiro que a “filosofía” naceu coma unha práctica. De feito, estoicos, cínicos e epicúreos crearon escolas para vivir a filosofía en común e aprender xuntos o que era e é importante (o que importa). Mais non naceu coma especulación ou construción dun sistema teórico, senón coma transformación dun mesmo mediante o dialogo, a meditación, a contemplación, o retiro…

Mais que é o que nos ensina Don Juan? O camiño do guerreiro. E en que consiste este camiño? Na interminable aprendizaxe dunha “vida impecable”, unha vida vivida deliberadamente nun mundo que é á vez atroz, espléndido e misterioso. Así pois, a filosofía como experiencia vital deserta das universidades, das facultades, das academias e “reaparece polo lado dos bruxos”.

A sabedoría de Don Juan non é discursiva, senón vital e encarnada. Ensina regras de conduta para levar unha vida “forte e clara” no medio dunha realidade que nos debilita, nos dispersa e nos bloquea. É unha “arte de prestar atención”. Segundo Don Juan, o “guerreiro” non e un soldado en ningunha guerra, senón alguén que se pelexa a cada momento e en cada xesto por manterse impecable contra as forzas que queren arruinar calquera exercicio de autonomía; atención, percepción ou sentido.

É unha “arte de prestar atención”. Segundo Don Juan, o “guerreiro” non e un soldado en ningunha guerra, senón alguén que se pelexa a cada momento e en cada xesto por manterse impecable contra as forzas que queren arruinar calquera exercicio de autonomía.

O primeiro desafío que se lle formula a un guerreiro en camiño é aprender a «parar o mundo e ver». O mundo, explícalle Don Juan a un Castaneda sempre perplexo, só é unha «descrición» que nos contamos uns aos outros dende que nacemos até que morremos. Os que se adhiren á versión normal da realidade convértense en “membros” da sociedade. Esta versión vólvese sólida coma unha pedra. O seu lema é: “as cousas son así”.

O guerreiro ten que cambiar a súa idea do mundo, darse a se mesmo outra percepción, aprender unha nova descrición das cousas. Castaneda deféndese, pois ten un medo atroz a “perderse” se deixa de crer no relato dominante, establecido. Don Juan é un mestre tenro, pero ao mesmo tempo implacable, desalmado. Castiga a Castaneda a través da maxia e do humor. Búrlase da torpe fidelidade do seu alumno cara ao que só é unha “versión” da realidade. A risa coma un exercicio espiritual. E dille: «non só o mundo é unha descrición que nos facemos: nós, tamén a somos».

Pasamos o tempo contándonos uns aos outros o conto de quen somos. Presupoñémonos. Dámonos por feitos e confirmámonos uns aos outros. As nosas vidas vólvense demasiado previsibles: “eu son así”, “aquel outro é dese xeito” e así case sempre. Deste modo o que facemos é espremer o mundo, cánsannos as nosas relacións e aburrímonos mortalmente.

Nesa mesma dirección, estamos constantemente buscando recoñecemento, pero deste xeito o que logramos é quedar presos dos “ollos dos demais”. Porque ese (gústame) só nos é concedido ao prezo de “fixármonos” nunha identidade, de “encadrármonos”, que estamos obrigados a reproducir unha e outra vez…Desde este punto de vista, a fama, o aprecio, é a cadea máis severa. A busca do aplauso esíxenos repetir case sempre o mesmo xesto: “faino outra vez”. Esa fixeza aínda nos debilita moito máis.

worldsmarathons.com

Por ese motivo, Don Juan invita a Castaneda a «borrar o seu historial, a súa historia persoal». E entón dille: «deste modo ninguén te amarra cos seus pensamentos». A tarefa entón é: non presupoñer ou idealizar os outros, non nos deixemos presupoñer ou idealizar. Non dar por feitos os que nos rodean, non darnos por feito a nós mesmos. Manternos alerta e sempre dispostos a renovar a mirada sobre os outros cando sexa necesario. O guerreiro é o que debe manterse «libre, fluído e imprevisible». Non se aferra á seguridade dunha identidade.

Don Juan invita a Castaneda a borrar o seu historial, manterse libre, fluído e imprevisible.

Borrar a historia persoal é a arte de «pórse ao alcance e fóra del». De estar aí e á vez de deixar espazo. A néboa que xeramos ao noso derredor non está tecida de mentiras, nin serve á traizón, senón que abriga a liberdade de fluír e de cambiar, de ser e non ser, de aparecer e desaparecer: «É unha estratexia de anonimatos». Cando a meiga Catalina ataca a Castaneda, Don Juan chega á conclusión de que o ataca cando se move sen pensar, cando está só a medias no que anda, cando nada entre dúas augas. Se vai (Castaneda) a unha festa só é para “matar” o tempo: aí en onde o está esperando a meiga. Pásalle o mesmo cando actúa nervioso, distraído ou por convención social. Sofre os ataques cando se atopa débil, cando se comporta como unha vítima.

E é nesa situación cando Don Juan lle comenta: «Todo che ofende e te inquieta. Berras, quéixaste e sentes que todo o mundo faiche bailar ao seu son. Es coma unha folla a mercé do vento. Non hai poder na túa vida». A vítima compadécese. Láiase. Indígnase. É un obxecto da fatalidade. Ten o seu centro de gravidade fóra de si. Libra batallas de descoñecidos. Pero unha vida impecable pasa xusto polo lado contrario. Trátase de estar plenamente alí onde se está. De decidir a partir do que sentimos e responsabilizarnos do que queremos. Un acto non é impecable porque consiga os seus obxectivos ou logre resultados.

Na estratexia do guerreiro non contan as vitorias ni as derrotas, os éxitos e os fracasos, só «a natureza das accións. O acto impecable leva en si mesmo a súa propia recompensa». Gañamos poder persoal cada vez que actuamos sen torpeza. Mais ese poder non é algo que se posúa ou que se exerza sobre outros. É mais ben un sentimento, un estado de ánimo, un lume interior, unha disposición «á boa sorte». O guerreiro contrólase e abandónase. É un cazador: todo o calcula, pero unha vez terminados os cálculos, actúa: «Déixase ir, iso é o abandono».

Na estratexia do guerreiro non contan as vitorias ni as derrotas, os éxitos e os fracasos, só «a natureza das accións. O acto impecable leva en si mesmo a súa propia recompensa».

Como nos tomamos moi en serio, como nos cremos “ser alguén”, andamos irritados con todo: “eu merézome máis”, “eu vallo máis”… Darnos tanta importancia debilítanos. Don Juan dille a Castaneda: «Mentres te sintas o máis importante do mundo, non podes apreciar o mundo que te arrodea. Es coma un cabalo con anteolleiras: nada máis te ves a ti mesmo, alleo a todos os demais. Como pode un darse tan importancia sabendo que a morte o está axexando?».

Mais vivimos coma se a morte non nos fose a tocar nunca. Por unha parte, o noso desexo de inmortalidade tradúcese na idea de que a “vida boa” pasa por amasar cousas e experiencias, o que nos leva a ir correndo dun sitio para outro, sen pararnos nunca… Por outra banda, o vivir coma inmortais lévanos a actuar coma se tivésemos todo o tempo do mundo por diante, a pensar que sempre se pode rectificar, a non asumir as consecuencias dos nosos actos, a deixalos para máis adiante… Isto é o que se chama tecnoloxía punta da falta de coraxe.
.

Boiro, 1 de abril.

Gonzalo Trasbach

Gonzalo Trasbach

Licenciado en Filosofía e diplomado en Educación Básica (mestre) pola Universidade de Santiago, traballei durante máis de vinte anos en La Voz de Galicia, xornal co que aínda colaboro na edición do Barbanza cun artigo semanal. Agora exerzo basicamente de xubilado na miña vila, Boiro, onde vivo. Ocupo o meu tempo libre camiñando, nadando, lendo, escribindo, escoitando música e indo ao cine de vez en cando. Tamén achego algunha colaboración á revista dixital Café Barbantia. Son dos que penso que non só somos de onde nacemos ou pacemos, senón que tamén somos o que lemos, o que escoitamos, os cadros que contemplamos, as amizades que cultivamos...

Café Barbantia

Deixe um comentário