Lemmy contra Über (sobre economía colaborativa)

Tomás Rivera

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on google
Google+
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on telegram
Telegram
Share on email
Email
Share on facebook
Share on twitter
Share on google
Share on whatsapp
Share on telegram
Share on email

Asistimos hogano a un proceso de transformación do modelo económico e de deturpación do mercado laboral que podemos cualificar de depredador. Denominado ‘economía colaborativa’, non é senón a aplicación sistemática dos principios liberais da Escola de Chicago: a total desregularización da actividade económica e dos mercados por parte do Estado, e a non intervención nin lexislación sobre os acordos e contratos entre partes: empresas, clientes e traballadores. Xa se encarga de todo a man invisible de Adam Smith. Laissez faire, laissez passer.

Algo que non sería factible sen un aparato de propaganda ben engraxado, que amose esta realidade como a mellor das posibles, envolvida de vantaxes e oportunidades. Coma empresario, non es un explotador: es un entrepeneur xeneroso que quere dinamizar un mercado envellecido e dá unha oportunidade aos seus colaboradores de participar nos beneficios dunha empresa adaptada aos novos tempos. Coma traballador non percorres a cidade en bicicleta sen contrato, cobertura sanitaria, vacacións nin horario gañando menos do salario mínimo: es o teu propio xefe, un colaborador, un emprendedor que traballa ao seu ritmo e coas súas normas. Coma consumidor non contribúes á explotación: es unha persoa intelixente que sabe atopar as mellores ofertas e que ten dereito ao mellor servizo ao mellor prezo.

Nada novo: George Orwell xa reflectira na súa celebérrima 1984 (1949) a importancia da linguaxe para ocultar e mesmo transformar a realidade. A neolingua facía desaparecer conceptos incómodos e creaba outros novos máis axeitados aos intereses do réxime. A forza de repetición, a linguaxe moldeaba o pensamento dos cidadáns e era ferramenta de represión. En Lemmy contra Alphaville (1965), Jean-Luc Godard poetizaba cunha cidade-estado distópica na que cada día se eliminaba unha palabra do dicionario. Cando a palabra desaparecía, facíao tamén o concepto que designaba, foran o amor, a amizade ou as lembranzas.

A economía colaborativa chega inzada de neoloxismos e anglicismos. Startup, job sharing, uberización. Über é a pedra de toque desta nova era, o espello no que se mira cada nova quenlla que se suma á enchente. Sabéndose fortes, estas novas empresas permítense xa coaccionar aos gobernos para esixir liberdade de actuación. A plataforma AirBnB, responsable directa do encarecemento dos alugueiros nas cidades, creou neste 2018 un lobby de usuarios contra o Concello de Madrid para retirar a ordenanza que lle impide prestar os seus servizos na capital. Glovo, con sentenzas xudiciais que lle obrigan a recoñecer como empregados aos seus riders, pretende que estes asinen unha renuncia expresa á alta na Seguridade Social por “prexudicarlles moral e economicamente”.

Lemmy contra Alphaville, uberización
Fotograma de ‘Lemmy contra Alphaville’.

A publicidade, tornada en propaganda, procura transmitir, a través tanto dos medios tradicionais -dos mesmos accionistas que as empresas- como das redes sociais, onde se disfraza o discurso de opinións particulares mediante campañas orquestradas, robots e influencers pagados -o que se coñece como astroturfing-, que as ideoloxías son algo caduco. A idea de que a loita de clases é un concepto obsoleto, superado. Quen está en contra da economía colaborativa é necesariamente un reaccionario, partidario dun sistema anticuado, de manter elites extractivas.

Preocupa, nese eido, o acerto da sátira Os mercadores do espazo (The Space Merchants, 1953), na que Frederick Pohl e Cyril Kornbluth formulaban un futuro non afastado cun sistema social dividido en executivos, produtores e consumidores. Sen dereitos laborais, sen servizos públicos, con infravivendas -ou sen vivenda-, os salarios non garanten o sustento mínimo e o único propósito na vida é o consumo. A publicidade vai alén de crear necesidades e vender produtos: xoga un papel crucial no sistema, lexitimándoo e modelando os criterios e os pensamentos. As institucións están ao servizo das empresas, que designan aos cargos públicos, e o goberno é unha figura testemuñal.

A publicidade vai alén de crear necesidades e vender produtos: xoga un papel crucial no sistema, lexitimándoo e modelando os criterios e os pensamentos.

Xa no 1907 publicara Jack London O talón de ferro (The Iron Hell), unha ucronía distópica na que o capitalismo impoñía pola forza una plutocracia onde os empresarios primeiro ocupaban escanos no parlamento e terminaban por desprazar ao goberno para converterse nun réxime totalitario e someter aos traballadores a unha situación penosa, volvendo os labregos á condición de servos da gleba feudais. Coma hoxe, parte da estratexia era a división da clase traballadora, a demonización dos sindicatos de clase e a creación de sindicatos marelos. Socialista utópico e mesmo inxenuo, London teimaría na idea na súa novela postapocalíptica A praga escarlata (The Scarlet Plague, 1912), onde a sociedade, antes de esvaecer por unha pandemia, era rexida por un selecto consello de magnates.

A partires dos anos 70, coa auxe do cyberpunk, tivemos infinidade de obras que amosaban un futuro cincento onde o poder estaría ostentado por corporacións, reflectindo xa daquela a preocupación polo torpedeo dos teóricos liberais ao modelo tradicional de Estado. O filme Rollerball (Norman Jewison, 1975, sobre o relato Roller Ball Murder, de William Harrison, 1973), ambiéntase nun mundo vindeiro gobernado directamente por corporacións, tendo desaparecido os estados soberanos. Totalmente apolítica e aculturizada, a poboación mantense sedada cun deporte cada vez máis violento, no que se inculca a idea de que as persoas son prescindibles e de que todo idealismo é fútil. Panem et circenses.

A Coruña, 21 de agosto.

Tomás Rivera

Tomás Rivera

A Coruña, 1977. Foi redactor e crítico musical en medios independentes. Publicou relatos na revista Contos Estraños e actualmente faino en Tantrum, da que é membro fundador. Colabora con artigos e recensións en revistas como Windumanoth, Hyperspace ou Areal. Participa no podcast El Sótano de Radio Belgrado, coordina o colectivo Inicia Literaria, e administra o blog KindleGarten.

Twitter: @tomasrivera_

Outras opinións

Outras opinións

Deixe um comentário

Deixe um comentário